Bij Mercurius Vermogensbeheer beleggen we voor de lange termijn. Tegelijk zien we hoe kortetermijnverhalen beleggers steeds opnieuw meenemen. Nieuwe technologie, nieuwe markten en nieuwe producten geven snel het gevoel dat “alles anders is”. De financiële geschiedenis laat echter iets anders zien: dezelfde patronen van euforie, ontkenning en spijt keren telkens terug. Markten veranderen, menselijk gedrag nauwelijks. Zoals Koen het verwoordde in de Dutch Dragons-podcast: ‘alle fouten komen een keer terug.’
Van tulpen tot technologie: de prijs van een goed verhaal
Een van de bekendste vroege bubbels is de Nederlandse tulpenmanie in de jaren 1630. Prijzen van zeldzame bollen stegen tot ver boven hun gebruikswaarde. Binnen enkele weken stortten die prijzen weer in. Wat begon als handel in luxe bloemen eindigde als een markt waarin speculatieve contracten tegen steeds hogere prijzen werden doorverkocht, tot het vertrouwen omsloeg en de handel vrijwel stilviel.
Later zag je hetzelfde bij de Britse spoorwegmanie en andere historische zeepbellen, zoals de South Sea Bubble. Spoorwegen waren een echte doorbraak. Niet elke lijn was echter levensvatbaar. Beleggers stapten toch in, omdat “rail” op zichzelf een magisch woord was geworden.
In de jaren negentig speelde dat opnieuw bij de dotcombubbel. Internetbedrijven zonder winst noteerden op hoge waarderingen. De gedachte was dat het web alle oude regels zou wegvagen. De technologie was echt en belangrijk. Veel bedrijfsmodellen waren dat niet. Toen de bubbel knapte, verloor de Nasdaq ongeveer driekwart van zijn waarde vanaf de top. Beleggers leerden dat zelfs revolutionaire ideeën veel te duur kunnen worden.
De lijn is duidelijk. Een nieuwe trend of technologie kan reëel en ingrijpend zijn, terwijl beleggers er tegelijk te veel voor betalen. Het verhaal klopt, de prijs niet.
“Gegarandeerde” rendementen en black boxes
Een tweede hardnekkig patroon is de belofte van hoge, stabiele rendementen met weinig of geen risico. Soms zit dat in complexe handelsstrategieën of kwantitatieve modellen, soms in ogenschijnlijk eenvoudige producten van een sterke persoonlijkheid.
In de jaren tachtig claimde de Belgische econometrist Jean‑Pierre Van Rossem dat zijn Moneytron‑systeem de beurs structureel kon verslaan. Volgens hem kon zijn model de markt nauwkeurig voorspellen. Vermogende cliënten vertrouwden hem grote bedragen toe. De gerapporteerde rendementen zagen er vlak en aantrekkelijk uit. Later oordeelden rechtbanken dat Moneytron in wezen bedrog was en werd Van Rossem onder meer voor fraude en witwassen veroordeeld. Veel beleggers raakten een groot deel van hun vermogen kwijt.
Dichter bij huis zien we hetzelfde patroon terugkeren. Recentelijk kwamen de Nederlandse vermogensbeheerders Auréus en SemmieWealth onder onderzoek van de AFM en DNB te staan, nadat bleek dat zij hadden samengewerkt met een veroordeelde Belgische fondsbeheerder die een deel van het cliëntenvermogen had geïnvesteerd in een privévilla van 10 miljoen euro. De gerapporteerde rendementen zagen er aantrekkelijk uit. De vragen kwamen pas achteraf.
Dat dit geen uitzondering is, blijkt uit een rapport van de AFM uit december 2025: de werkelijke schade door beleggingsfraude in Nederland bedraagt naar schatting €750 miljoen per jaar, tien keer zoveel als de politiecijfers suggereren, grotendeels doordat slachtoffers aangifte vermijden uit schaamte of ongeloof. Het patroon is steeds hetzelfde: weinig transparantie, aantrekkelijke rendementen en vragen die pas komen als het te laat is.
Internationaal zijn vergelijkbare verhalen te vinden. Meerdere ‘marktneutrale’ of ‘absolute return’-fondsen rapporteerden jaren achter elkaar mooie, stabiele rendementen, tot verborgen hefboom en samenhangende risico’s tijdens een crisis aan het licht kwamen. De Amerikaanse literatuur over financiële bubbels en fondsfaillissementen staat er vol mee.
De rode draad: weinig transparantie en een verhaal dat verstandiger klinkt dan het is. Zolang de cijfers goed lijken, blijven scherpe vragen uit. Pas in stress wordt duidelijk dat het risico niet verdwenen, maar alleen uit beeld is. Echte beleggingsstrategieën hebben zichtbare schommelingen en navolgbare risico’s. Als rendementen te lang te mooi lijken en de werking niet helder is, is voorzichtigheid geen luxe, maar noodzaak. Daarom mijden we bij Mercurius producten en strategieën die we niet in eenvoudige taal aan onze cliënten kunnen uitleggen.
Bubbels zonder grenzen: vastgoed, krediet en grondstoffen
Speculatie speelt niet alleen in aandelen. Vastgoed stond centraal in veel booms en busts, zoals beschreven in overzichten van economische bubbels. Voorbeelden zijn vroege grondspeculaties in de vorige eeuw en de wereldwijde huizen‑ en kredietbubbel voor 2008. In al die gevallen versterkten stijgende prijzen het gevoel dat “huizenprijzen altijd stijgen”. Leennormen werden versoepeld. De schuldenlast van huishoudens, banken en niet‑banken nam toe. Toen prijzen uiteindelijk daalden, werden verliezen uitvergroot door die hefboom en de onderlinge verwevenheid van het systeem.
Grondstoffen vertonen soortgelijke cycli. Olie kende herhaaldelijk scherpe pieken en dalen. Metalen stegen en daalden rond industrialisatiegolven. Landbouwprijzen liepen op bij weerextremen en beleidswijzigingen. Steeds weer duwen verhalen over schaarste of blijvende tekorten prijzen ver boven de fundamenten. Daarna volgt onvermijdelijk een omslag.
Door de globalisering van financiële markten worden lokale bubbels makkelijk gevoed door wereldwijd kapitaal. Geld stroomt snel richting het populaire thema van het moment. Dat kunnen Amerikaanse huizen zijn, obligaties van opkomende landen of een smalle groep techaandelen. Als het sentiment omslaat, gebeurt dat vaak overal tegelijk. Dat zagen we in 2008 en in latere perioden van risicomijding. Voor een multi‑asset belegger is het echte risico dan niet één land of product, maar drukte in hetzelfde verhaal op veel plaatsen tegelijk.
Waarom dezelfde fouten steeds terugkomen
Als deze patronen bekend zijn, waarom trappen beleggers er dan toch telkens weer in? De gedragsfinanciering geeft een aantal antwoorden.
- Kuddegedrag en sociale druk
Beleggers voelen zich veiliger als ze doen wat anderen doen. Als collega’s, media en deskundigen een trend als ‘onvermijdelijk’ neerzetten, wordt aan de zijlijn blijven lastig, zelfs bij hoge waarderingen. - Overmoed en terugkijken met een filter
Na een goede periode schrijven beleggers succes snel toe aan eigen kunde. De rol van geluk of gunstige omstandigheden wordt onderschat. Achteraf lijken signalen van oververhitting duidelijk. Op het moment zelf was de situatie veel minder zwart‑wit. - Recente bewegingen en sterke verhalen
Recente koersbewegingen en sprekende anekdotes krijgen meer gewicht dan langzame veranderingen in fundamenten. Een reeks positieve maanden en een paar voorbeeldverhalen kunnen waarschuwingen over schulden, liquiditeit of governance overschaduwen. - Verliesaversie en moeite met fouten toegeven
Beleggers houden verliezers vaak te lang vast, in de hoop ‘weer quitte’ te spelen, en nemen te vroeg winst op winnaars. In bubbels betekent dat in de praktijk dat men een zeepbel mee omhoog en weer omlaag neemt, in plaats van geleidelijk af te bouwen.
Deze reflexen zijn menselijk en universeel. Je ziet ze terug in tulpenveilingen, spoorwegmaatschappijen, internetintroducties, vastgoedfondsen en cryptoplatforms.
Geschiedenis als risicotool bij Mercurius
Voor ons is financiële geschiedenis geen hobby, maar een praktisch onderdeel van risicobeheer. We kunnen niet elke bubbel bij naam voorspellen, maar we kunnen portefeuilles wel zo inrichten dat ze minder kwetsbaar zijn zodra herkenbare patronen terugkeren.
Een paar principes die we bij Mercurius hanteren:
Eerst spreiden
Geen enkel thema, verhaal of product mag een portefeuille domineren. Brede spreiding over beleggingscategorieën, sectoren en regio’s elimineert risico niet, maar beperkt de impact van één tegenvaller.
Alleen begrijpelijke strategieën
We beleggen in assets en strategieën die we helder kunnen uitleggen: wat we bezitten, hoe er geld wordt verdiend en wat er mis kan gaan. Complexiteit is geen doel op zich. Bij een gebrek aan transparantie is onze reflex eerder scepsis dan enthousiasme.
Proces boven voorspelling
We proberen niet elk topje en dal exact te timen. In plaats daarvan werken we met vooraf bepaalde bandbreedtes voor risico, concentratie en liquiditeit. Dat helpt ons om exposure te verminderen als waarderingen, stromen en verhalen allemaal dezelfde, vaak euforische kant op wijzen, ook als de precieze timing onzeker is.
Historisch bewustzijn
Omdat we weten hoe vaak beleggers zijn gevallen voor ‘nieuwe paradigma’s’ en ‘gegarandeerde rendementen’, zien wij die termen als uitnodiging tot extra vragen. Als we oude patronen herkennen in een nieuwe verpakking, trappen we bewust op de rem.
Het doel is niet om alle fouten te vermijden – dat zou onrealistisch zijn – maar om de grote, vermijdbare fouten te voorkomen waar de geschiedenis ons al lang voor waarschuwt. Markten blijven nieuwe verhalen en technologieën bieden. Onze taak bij Mercurius is om cliënten te laten profiteren van echte vernieuwing, zonder de oude lessen over risico, waardering en menselijk gedrag te vergeten.
